Anonim Ortaklıklarda Yönetim Kurulu

Türk hukukunda anonim ortaklıklar tüzel kişiliğe sahip sermaye şir­ketleridir. Bu tür ortaklıklar ayrı bir hukuki kişiliğe sahip olmaları nedeniyle paydaşlardan bağımsız olarak hakları iktisap edebilir ve borç altına girebi­lirler.

Ortaklık tüzel kişiliğinin yönetim ve temsili organları vasıtasıyla mümkündür. Anonim şirketler bakımından yönetim kurulu, zorunlu bir or­gan olup ortaklık açısından önemli fonksiyon ifa eder.

Yönetim kurulu, anonim şirketin ortaklarından oluşan ve sürekli faali­yette bulunan organıdır. Şirketin temsil ve yönetimi, tüzel kişiliğin kazanıl­masından sona ermesine, hatta belirli ölçüde ve sınırlı olmakla beraber tas­fiye aşamasında da yönetim kuruluna aittir.

İncelemenin konusunu, anonim şirket yönetim kurulunun organ sıfa­tını kazanması oluşturmaktadır. Çalışmada Türk Ticaret Kanunu ve Borçlar Kanunu hükümleri kapsamında organ kavramı ve yönetim kurulunun hukukî statüsü, bu sıfatın kazanılması ve kaybedilmesi incelenmiştir. Önemi nede­niyle tüzel kişiler bakımından organ kavramına ilişkin doktrinde ileri sürülen görüşler ortaklıklar hukuku çerçevesinde değerlendirilmeye çalışılmıştır.

Ortaklık yönetim kurulunun organ sıfatını kaybetmesinin geçici ya da kesin olması, farklı sonuçlar doğurmaktadır. Zira, anonim ortaklığın zorunlu organlarından olan yönetim kurulunun sürekli kaybı, talep üzerine mahkeme tarafından şirketin feshine karar verilmesine neden olabilecekken, yönetim organının geçici olarak kaybedilmesi durumunda, geçici yönetim kurulu tayin edilmesi, yedek yönetim kurulu seçilmesi, mahkemece yönetim kuru­luna üye seçilmesi ya da kayyım tayini gibi ihtimalleri gündeme getirebil­mektedir.

I. Anonim ortaklıklarda yönetim kurulu

A. Genel olarak

Tüzel kişilerin hakları iktisap edebilmeleri ve borç altına girebilmeleri için yönetim ve temsil işlerini yapan gerçek kişilere ihtiyaçları vardır. Türk Medenî Kanununun 49 ve 50’nci maddelerinde yer alan tüzel kişiliğe dair hü­kümler Türk Ticaret Kanununun 138’inci maddesinin atfı nedeniyle ano­nim şirketler açısından da geçerlidir. TMK ve TTK’da düzenlenmiş olup kendilerine tüzel kişilik tanınmış olan şahıs ve mal topluluklarının hemen hepsine ilişkin düzenlemelerde organ veya tem­silci kavramlarına yer veril­miştir.[1] Anonim şirketler tüzel kişiliğe sahip ortak­lıklar olduklarından (TTK md. 137) ortaklık adına yapılan işlemler sonucunda bizzat tüzel kişi olan ortaklık hak sahibi olur ya da borç altına girer. Ortaklık ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır daha sonra or­ganları vasıtasıyla temsil olunur. Or­takların ortaklığa koymayı taahhüt et­tikleri sermaye borcunu yerine getir­melerinden sonra, ortaklığın borcundan dolayı herhangi bir sorumlulukları bulunmamaktadır.[2]

Tüzel kişilerin faaliyette bulunabilmeleri ancak gerekli organlara sa­hip olmalarıyla mümkün olduğundan, kanun koyucu tüzel kişiliğin niteliğine göre zorunlu organları doğrudan doğruya kendisi hükme bağlamıştır. Tüzel kişilerin kanunda sayılmış olan zorunlu organlar dışında, diledikleri tak­dirde ihtiyaçları doğrultusunda ihtiyarî organlar oluşturmalarına engel bu­lunma­maktadır. Kanun koyucu, anonim şirketlerin ekonomik hayatta taşıdığı önem nedeniyle bunların organlarına ilişkin daha sıkı şartlar öngörmüştür.[3]

Bilindiği üzere yönetim kurulu; anonim şirketlerin kanunla düzen­len­miş zorunlu organlarından biridir. Kanunun öngördüğü diğer zorunlu or­ganlar gibi yönetim kurulunun bulunmaması ya da teşekkül edememesi de anonim ortaklık için infisah sebebidir. TTK’nın 317’nci madde­sinde yer alan “Anonim şirket idare meclisi tarafından idare ve temsil olu­nur.” hükmü ile şirketin iç ilişkide yönetimi, dış ilişkide ise temsil yetkisinin yönetim kuruluna ait olduğu ifade edilmiştir. Yönetim kurulu ortaklığın yü­rütme ve temsil organıdır. Anonim ortaklığın kanunî temsilcisi olan yönetim kurulu­nun diğer bir özelliği de daimî bir organ olmasıdır. Bütün pay sahiple­rini bünyesinde toplayan genel kurul, üst organ olmasına karşılık niteliği gereği ağır işlemektedir. Bu nedenle yönetim kurulu, şirketin devamlı tem­silciye olan ihtiyacını karşılamaktadır.

Anonim şirket yönetim kurulu, gerçek kişi üyelerden oluşur ve sürekli faaliyette bulunur. Anonim şirketin sahip olduğu medenî haklar yönetim kurulu vasıtasıyla kullanılır. Anonim şirketin tüzel kişilik kazanmasından sona ermesine kadar, hatta sınırlı bazı durumlarda tasfiye sürecinde dahi şirketin yönetimi ve temsili yönetim kuruluna aittir.

Yazdır